Kombinatorika va ehtimollik
Kombinatorika va Nyuton binomi
2 daqiqa o'qish · 10 mashq
Ushbu darsda kombinatorika bilan chambarchas bog'liq bo'lgan Nyuton binomi haqida so'z yuritamiz. ni yodlash oson, lekin ni-chi? Har safar qavsni ochib o'tirmaslik uchun Nyuton ajoyib formula qoldirgan — va uning yuragida bizga tanish guruhlash sonlari yotadi.
§1. Guruhlash sonlari va Paskal uchburchagi
Avvalgi darsdan bizga tanish. Ular yana binomial koeffitsientlar deb ham ataladi, chunki aynan shular binom darajalarini ochganda paydo bo'ladi.
Ta'rif. soniga binomial koeffitsient deyiladi va ko'rinishida ham yoziladi.
Bu sonlarning eng chiroyli xossasi — Paskal uchburchagi. Har bir son ustidagi ikki sonning yig'indisiga teng:
n=0: 1
n=1: 1 1
n=2: 1 2 1
n=3: 1 3 3 1
n=4: 1 4 6 4 1
Savol. Nega chetki sonlar doim 1? Chunki — hech narsa tanlamaslik yoki hammasini tanlash faqat bir usulda bo'ladi.
§2. Nyuton binomi formulasi
Qoida. Ixtiyoriy natural uchun:
Ya'ni .
Formulani "o'qish" oson: ning darajasi dan 0 gacha kamayadi, ning darajasi 0 dan gacha ortadi, har bir hadning oldida esa mos binomial koeffitsient turadi.
Misol. ni yoying.
Yechish. Paskal uchburchagining 4-qatoridagi koeffitsientlar: :
Javob. .
Misol. ni yoying.
Yechish. Bu yerda . Koeffitsientlar :
Javob. .
§3. Umumiy had va xossalar
Ko'pincha butun yoyilma emas, faqat bitta had kerak bo'ladi. Buning uchun umumiy had formulasidan foydalanamiz.
Qoida. yoyilmasining -hadi:
Misol. yoyilmasida li had koeffitsientini toping.
Yechish. hosil bo'lishi uchun ning darajasi 2 bo'lsin, ya'ni , demak :
Javob. Koeffitsient .
Binomial koeffitsientlarning yana ikki foydali xossasi bor:
Qoida. Barcha koeffitsientlar yig'indisi ga teng:
Bu qo'yilganda kelib chiqadi.
Eslatma. simmetriya xossasidan foydalanib, hisobni yengillashtiring: masalan ni sanashdan ko'ra ni sanash osonroq.
§ Lug'at
Nyuton binomi — Newton's binomial
Binomial koeffitsient — binomial coefficient
Paskal uchburchagi — Pascal's triangle
Yoyilma — expansion
Umumiy had — general term
Daraja — power (exponent)
Bu mavzuni mashq qilib ko'ring
10 ta mashq savoli tayyor. Har bir savoldan keyin batafsil yechim ko'rsatiladi va natijangiz saqlanadi.
Mashqni boshlash