Trigonometriya
Trigonometriya. Asosiy tushunchalar
3 daqiqa o'qish · 10 mashq
Ushbu darsda trigonometriyaning eng dastlabki tushunchalari — burchak, uning o‘lchovi va to‘g‘ri burchakli uchburchakdagi trigonometrik nisbatlar haqida so‘z yuritamiz. Trigonometriya so‘zi yunoncha "trigonon" (uchburchak) va "metron" (o‘lchov) so‘zlaridan olingan, ya’ni bu — uchburchaklarni o‘lchash haqidagi fan.
§1. Burchak va uning o‘lchovi
Burchakni ikki xil birlikda o‘lchaymiz: gradus va radian.
Ta’rif. Aylananing uzunligi radiusiga teng bo‘lgan yoyiga tiralib turgan markaziy burchak radian deyiladi.
To‘liq aylana ga yoki radianga teng. Demak, asosiy ko‘prik formulasi:
Qoida. $$ 180^\circ = \pi \text{ radian}, \qquad 1^\circ = \frac{\pi}{180} \text{ rad}, \qquad 1 \text{ rad} = \frac{180^\circ}{\pi}. $$
Savol. Nega aynan radian qulay? Chunki radianda yoy uzunligi oddiygina ko‘rinishida yoziladi — hech qanday ko‘paytuvchisiz.
Misol. ni radianga aylantiring.
Yechish. Har bir gradusni ga ko‘paytiramiz:Javob. .
§2. To‘g‘ri burchakli uchburchakda nisbatlar
To‘g‘ri burchakli uchburchakni olamiz. uchidagi burchak , biz esa o‘tkir burchakni () kuzatamiz.
burchak uchun tomonlar shunday nomlanadi: qarshi katet (burchak qarshisida), yaqin katet va gipotenuza (to‘g‘ri burchak qarshisida, eng uzun tomon).
Ta’rif. O‘tkir burchakning trigonometrik nisbatlari:
Misol. Katetlari , bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakda , , ni toping.
Yechish. Avval gipotenuzani Pifagor teoremasidan topamiz:Endi ta’riflarga qo‘yamiz:
Javob. , , .
§3. Birlik aylanada burchak
Katta (o‘tmas, manfiy, dan katta) burchaklar uchun ta’rifni birlik aylana yordamida kengaytiramiz — radiusi ga teng, markazi koordinata boshida joylashgan aylana.
Ta’rif. o‘qining musbat yo‘nalishidan burchak burilganda aylana bilan kesishgan nuqta bo‘lsin. Shunda , .
Eslatma. Birlik aylanada radius bo‘lgani uchun va hamisha bilan oralig‘ida bo‘ladi: . Bu chegaradan chiqib ketgan javob — xatolik belgisi.
Misol. nuqta bo‘lgan, birinchi chorakdagi aylana nuqtasi bo‘lsa, ni toping.
Yechish. va dan , . Bu degani, ya’ni .
Javob. .
§ Lug‘at
burchak — angle
radian — radian
gradus — degree
gipotenuza — hypotenuse
katet — leg (of a right triangle)
sinus — sine
kosinus — cosine
birlik aylana — unit circle
Bu mavzuni mashq qilib ko'ring
10 ta mashq savoli tayyor. Har bir savoldan keyin batafsil yechim ko'rsatiladi va natijangiz saqlanadi.
Mashqni boshlash