Trigonometriya

Trigonometrik funksiya qiymatlari

2 daqiqa o'qish · 10 mashq

Ushbu darsda trigonometrik funksiyalarning muhim burchaklardagi qiymatlari, ularning ishorasi choraklarga qarab qanday o‘zgarishi va qiymatlar jadvalini yod olishning oson yo‘li haqida so‘z yuritamiz.

§1. Maxsus burchaklar jadvali

Amaliyotda eng ko‘p uchraydigan burchaklar — 0,30,45,60,900^\circ,\,30^\circ,\,45^\circ,\,60^\circ,\,90^\circ. Ularning qiymatlarini yod olish shart.

Qoida. Asosiy qiymatlar jadvali:

α030456090sinα01222321cosα13222120tanα03313\begin{array}{c|ccccc} \alpha & 0^\circ & 30^\circ & 45^\circ & 60^\circ & 90^\circ\\ \hline \sin\alpha & 0 & \frac{1}{2} & \frac{\sqrt2}{2} & \frac{\sqrt3}{2} & 1\\[4pt] \cos\alpha & 1 & \frac{\sqrt3}{2} & \frac{\sqrt2}{2} & \frac{1}{2} & 0\\[4pt] \tan\alpha & 0 & \frac{\sqrt3}{3} & 1 & \sqrt3 & - \end{array}

Eslatma. Jadvalni yod olishning oson usuli: sin\sin qatoriga 0,1,2,3,4\sqrt0,\sqrt1,\sqrt2,\sqrt3,\sqrt4 ni yozib, hammasini 22 ga bo‘ling: 02=0, 12=12, 22, 32, 42=1\frac{\sqrt0}{2}=0,\ \frac{\sqrt1}{2}=\frac12,\ \frac{\sqrt2}{2},\ \frac{\sqrt3}{2},\ \frac{\sqrt4}{2}=1. cos\cos qatori esa aynan teskari tartibda.

Misol. sin30+cos60\sin30^\circ+\cos60^\circ ni hisoblang.
Yechish. Jadvaldan qiymatlarni olamiz:

sin30+cos60=12+12=1.\sin30^\circ+\cos60^\circ=\frac{1}{2}+\frac{1}{2}=1.

Javob. 11.

§2. Choraklarda ishoralar

Ta’rif. Birlik aylanani koordinata o‘qlari to‘rt qismga ajratadi; bu qismlar soat mili teskarisida I, II, III, IV choraklar deb ataladi.

Birlik aylana koordinata o‘qlari bilan to‘rt chorakka bo‘linadi. Funksiya ishorasi nuqtaning xx va yy koordinatalari ishorasiga bog‘liq, chunki cosα=x\cos\alpha=x, sinα=y\sin\alpha=y.

I: hammasi + II: sin + III: tan + IV: cos + x y

Qoida. I chorakda barcha funksiyalar musbat; II chorakda faqat sin\sin musbat; III chorakda faqat tan\tan (va cot\cot) musbat; IV chorakda faqat cos\cos musbat. Yodlash iborasi: "Barcha Sinovni Tark etib Ketdi".

Savol. cos120\cos120^\circ musbatmi yoki manfiy? 120120^\circ II chorakda, u yerda cos\cos manfiy — demak, javob manfiy bo‘lishi kerak.

Misol. cos150\cos150^\circ ni toping.
Yechish. 150150^\circ II chorakda, unga tegishli o‘tkir burchak 180150=30180^\circ-150^\circ=30^\circ. II chorakda kosinus manfiy:

cos150=cos30=32.\cos150^\circ=-\cos30^\circ=-\frac{\sqrt3}{2}.

Javob. 32-\dfrac{\sqrt3}{2}.

§3. Katta burchaklar bilan ishlash

360360^\circ dan katta yoki manfiy burchaklarda funksiya qiymati 360360^\circ (yoki 2π2\pi) davriylik xossasiga ko‘ra takrorlanadi.

Qoida. $$ \sin(\alpha+360^\circ)=\sin\alpha,\qquad \cos(\alpha+360^\circ)=\cos\alpha. $$

Misol. sin405\sin405^\circ ni hisoblang.
Yechish. 405405^\circ dan to‘liq aylanani ayiramiz:

sin405=sin(405360)=sin45=22.\sin405^\circ=\sin(405^\circ-360^\circ)=\sin45^\circ=\frac{\sqrt2}{2}.

Javob. 22\dfrac{\sqrt2}{2}.

Misol. tan603cos230\tan60^\circ-\sqrt3\cdot\cos^2 30^\circ ni hisoblang.
Yechish. Jadvaldan: tan60=3\tan60^\circ=\sqrt3, cos30=32\cos30^\circ=\frac{\sqrt3}{2}, demak cos230=34\cos^2 30^\circ=\frac34.

3334=3(134)=314=34.\sqrt3-\sqrt3\cdot\frac{3}{4}=\sqrt3\left(1-\frac34\right)=\sqrt3\cdot\frac14=\frac{\sqrt3}{4}.

Javob. 34\dfrac{\sqrt3}{4}.

§ Lug‘at

qiymat — value
chorak — quadrant
ishora — sign
davriylik — periodicity
jadval — table
o‘tkir burchak — acute angle
o‘tmas burchak — obtuse angle

Bu mavzuni mashq qilib ko'ring

10 ta mashq savoli tayyor. Har bir savoldan keyin batafsil yechim ko'rsatiladi va natijangiz saqlanadi.

Mashqni boshlash