Trigonometriya
Asosiy trigonometrik ayniyatlar
2 daqiqa o'qish · 10 mashq
Ushbu darsda trigonometriyaning tayanch tenglamalari — asosiy ayniyatlar haqida so‘z yuritamiz. Ayniyat deganda o‘zgaruvchining barcha qiymatlarida to‘g‘ri bo‘lib qoladigan tenglik tushuniladi. Bu formulalar bitta trigonometrik funksiya orqali qolganlarini topish imkonini beradi.
§1. Pifagor ayniyati
Eng muhim ayniyat birlik aylanadan bevosita kelib chiqadi. Aylanadagi nuqta uchun bo‘lgani sababli:
Qoida. $$ \sin^2\alpha+\cos^2\alpha=1. $$
Savol. Nima uchun bu "Pifagor" ayniyati? Chunki birlik aylanadagi radius — gipotenuzasi , katetlari va bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning aynan Pifagor teoremasi.
Misol. va o‘tkir burchak. ni toping.
Yechish. Pifagor ayniyatidan :O‘tkir burchakda kosinus musbat, shuning uchun:
Javob. .
§2. Tangens va kotangens bilan bog‘liq ayniyatlar
Tangens va kotangens sinus hamda kosinus orqali ta’riflanadi.
Ta’rif. $$ \tan\alpha=\frac{\sin\alpha}{\cos\alpha}\ (\cos\alpha\ne0),\qquad \cot\alpha=\frac{\cos\alpha}{\sin\alpha}\ (\sin\alpha\ne0). $$
Bulardan darrov ikkita foydali natija chiqadi:
Qoida. $$ \tan\alpha\cdot\cot\alpha=1,\qquad 1+\tan^2\alpha=\frac{1}{\cos^2\alpha},\qquad 1+\cot^2\alpha=\frac{1}{\sin^2\alpha}. $$
formulasi Pifagor ayniyatini ga bo‘lishdan kelib chiqadi:
Misol. bo‘lsa, ni toping.
Yechish. To‘g‘ridan-to‘g‘ri formulaga qo‘yamiz:Javob. .
§3. Ayniyatlarni isbotlashda qo‘llash
Ayniyatlar ifodalarni soddalashtirishda ham juda foydali.
Misol. ifodani soddalashtiring.
Yechish. Kvadratlar ayirmasi sifatida yoyamiz, so‘ng Pifagor ayniyatini qo‘llaymiz:Ikkinchi qavs ga teng, demak:
Javob. .
Eslatma. Ildizdan chiqarganda ishorani unutmang. da qaysi belgini olishni burchak qaysi chorakda ekaniga qarab tanlaymiz.
Misol. va II chorakda. va ni toping.
Yechish. . II chorakda sinus musbat:Javob. , .
§ Lug‘at
ayniyat — identity
tangens — tangent
kotangens — cotangent
soddalashtirish — simplification
isbotlash — proof
ifoda — expression
Bu mavzuni mashq qilib ko'ring
10 ta mashq savoli tayyor. Har bir savoldan keyin batafsil yechim ko'rsatiladi va natijangiz saqlanadi.
Mashqni boshlash