Trigonometriya
Ikkilangan burchak formulalari
2 daqiqa o'qish · 10 mashq
Ushbu darsda qo‘shish formulalarining muhim xususiy holi — ikkilangan burchak () formulalari haqida so‘z yuritamiz. Ular deb olganda qo‘shish formulalaridan darrov kelib chiqadi va juda ko‘p masalalarda ishlatiladi.
§1. Sinus va kosinusning ikkilangan burchagi
Ta’rif. burchak funksiyasini burchak funksiyalari orqali ifodalovchi tengliklar ikkilangan burchak formulalari deyiladi.
da deb olsak:
Qoida. $$ \sin2\alpha=2\sin\alpha\cos\alpha. $$
Xuddi shunday dan:
Qoida. $$ \cos2\alpha=\cos^2\alpha-\sin^2\alpha=2\cos^2\alpha-1=1-2\sin^2\alpha. $$
Eslatma. Kosinusning uchta ko‘rinishi bejiz emas. Masalada faqat berilgan bo‘lsa , faqat berilgan bo‘lsa shaklini tanlang — hisob qisqaradi.
Savol. va o‘zaro teng bo‘lishi mumkinmi? Ha — chunki ularning ayirmasi .
Misol. , . va ni toping.
Yechish. Formulalarga qo‘yamiz:Javob. , .
§2. Tangensning ikkilangan burchagi va darajani pasaytirish
Qoida. $$ \tan2\alpha=\frac{2\tan\alpha}{1-\tan^2\alpha}. $$
Kosinus formulasini teskari o‘girsak, darajani pasaytirish (kvadratni yechish) formulalari chiqadi:
Qoida. $$ \sin^2\alpha=\frac{1-\cos2\alpha}{2},\qquad \cos^2\alpha=\frac{1+\cos2\alpha}{2}. $$
Misol. ni hisoblang.
Yechish. Darajani pasaytirish formulasi bilan, :Javob. .
§3. Formulalarni qo‘llash
Ikkilangan burchak formulalari ifodalarni soddalashtirishda ayniqsa kuchli.
Misol. ni hisoblang.
Yechish. Bu formulasining o‘ng tomoni, :Javob. .
Misol. ni soddalashtiring.
Yechish. Suratni , maxrajni bilan almashtiramiz:Javob. .
§ Lug‘at
ikkilangan burchak — double angle
darajani pasaytirish — power reduction
xususiy hol — special case
soddalashtirish — simplification
maxraj — denominator
surat — numerator
Bu mavzuni mashq qilib ko'ring
10 ta mashq savoli tayyor. Har bir savoldan keyin batafsil yechim ko'rsatiladi va natijangiz saqlanadi.
Mashqni boshlash