Algebraik ifodalar
Ratsional ko'rsatkichli daraja va uning xossalari
2 daqiqa o'qish · 10 mashq
Ushbu darsda daraja tushunchasini yanada kengaytiramiz: ko‘rsatkich endi butun son emas, balki kasr (ratsional son) bo‘lishi mumkin. Bu bizni ildizlar dunyosi bilan bog‘laydi va kabi ifodalarni daraja tilida yozish imkonini beradi.
§1. Ratsional ko‘rsatkichli daraja tushunchasi
tenglamaning yechimi edi. Ildiz — darajaga teskari amal. Endi savol: nimani anglatadi? Uni shunday aniqlaymizki, darajaning eski xossalari saqlansin.
Ta’rif. va natural son bo‘lsa:
Umuman, butun, natural () bo‘lganda:
Nega aynan shunday? Agar ni deb olsak, u holda bo‘ladi — bu esa ildizning ta’rifiga to‘liq mos.
Misol. va ni hisoblang.
Yechish.Javob. va .
Eslatma. Ratsional ko‘rsatkichli daraja odatda musbat asos uchun aniqlanadi (). Sababi: kabi ifodalarda kasrni qisqartirsak ziddiyat kelib chiqadi. Shu bois asos manfiy bo‘lganda ehtiyot bo‘lish kerak.
§2. Xossalarning saqlanishi
Eng muhim jihat shuki, butun ko‘rsatkichlar uchun o‘rgangan barcha xossalar ratsional ko‘rsatkichlar uchun ham to‘liq kuchda qoladi.
Qoida. va ixtiyoriy ratsional sonlar uchun:
Misol. ni soddalashtiring.
Yechish. Ko‘rsatkichlarni umumiy maxrajga keltirib qo‘shamiz:Javob. .
Misol. ni soddalashtiring.
Yechish.Javob. .
§3. Ildizlarni daraja orqali soddalashtirish
Ratsional ko‘rsatkichning asosiy foydasi shundaki, chalkash ildizli ifodalarni daraja tiliga o‘tkazib, oson ishlash mumkin.
Savol. ni bitta ildiz ostida yozish qiyinmi? Daraja tilida esa bu bir necha soniyalik ish.
Misol. ni soddalashtiring.
Yechish. Har bir ildizni darajaga aylantiramiz:Javob. .
Misol. ni hisoblang.
Yechish.Javob. .
§ Lug‘at
ratsional ko‘rsatkichli daraja — rational exponent power
ildiz — root / radical
-darajali ildiz — -th root
kvadrat ildiz — square root
kub ildiz — cube root
ildiz ostidagi ifoda — radicand
kasr ko‘rsatkich — fractional exponent
Bu mavzuni mashq qilib ko'ring
10 ta mashq savoli tayyor. Har bir savoldan keyin batafsil yechim ko'rsatiladi va natijangiz saqlanadi.
Mashqni boshlash