Ushbu darsda burchak (yoy) trigonometrik funksiyasi ostida noma’lum qatnashgan tenglamalar haqida so‘z yuritamiz. Trigonometrik funksiyalar davriy bo‘lgani uchun bunday tenglamalarning yechimi cheksiz ko‘p bo‘ladi — biz ularni umumiy formula ko‘rinishida yozamiz.
§1. Nima uchun cheksiz yechim?
Savol.sinx=21 tenglamada nechta yechim bor? Sinus 2π davr bilan takrorlangani uchun har bir yechimga 2π ni qo‘shsak, yana yechim chiqadi — demak ular cheksiz ko‘p.
Ta’rif. Noma’lum x biror trigonometrik funksiya (sin,cos,tan,cot) argumentida qatnashgan tenglama trigonometrik tenglama deyiladi.
§2. Eng sodda tenglamalar formulalari
Qoida.∣a∣≤1 bo‘lganda (n∈Z): sinx=a⇒x=(−1)narcsina+πn; cosx=a⇒x=±arccosa+2πn; tanx=a⇒x=arctana+πn (har qanday a uchun).
Qoida. Muhim xususiy hollar: sinx=0⇒x=πn; sinx=1⇒x=2π+2πn; sinx=−1⇒x=−2π+2πn. cosx=0⇒x=2π+πn; cosx=1⇒x=2πn; cosx=−1⇒x=π+2πn.
Eslatma. Agar ∣a∣>1 bo‘lsa, sinx=a yoki cosx=a tenglamaning yechimi yo‘q, chunki bu funksiyalar [−1;1] oralig‘idan chiqmaydi.
Eslatma. Yangi o‘zgaruvchi t=sinx yoki t=cosx da ∣t∣≤1 shartini tekshiring — bu oraliqdan tashqaridagi ildizlar mos kelmaydi.
§ Lug‘at
trigonometrik tenglama — trigonometric equation
davr (davriylik) — period
yoy funksiyalari — inverse trig functions
xususiy hol — special case
qo‘sh burchak formulasi — double-angle formula
yechimlar to‘plami — solution set
Bu mavzuni mashq qilib ko'ring
10 ta mashq savoli tayyor. Har bir savoldan keyin batafsil yechim ko'rsatiladi va natijangiz saqlanadi.