Tenglama va tengsizliklar
Trigonometrik tengsizliklar
3 daqiqa o'qish · 10 mashq
Ushbu darsda trigonometrik funksiya qatnashgan tengsizliklar haqida so‘z yuritamiz. Bunday tengsizliklarni yechishning eng ishonchli yo‘li — birlik aylana yoki funksiya grafigidan foydalanish. Chunki davriylik tufayli yechim cheksiz ko‘p oraliqdan iborat bo‘ladi.
§1. Birlik aylana yordamida fikrlash
Ta’rif. Trigonometrik funksiya argumentida noma’lum qatnashgan tengsizlik trigonometrik tengsizlik deyiladi. Masalan .
Savol. nima uchun aylana bilan bog‘liq? Birlik aylanada burchak ga mos nuqtaning ordinatasi aynan ga teng. Demak — bu ordinatasi dan katta nuqtalarning yoyi.
Qoida. Yechish tartibi: 1) tegishli sodda tenglamaning ildizlarini toping; 2) birlik aylanada (yoki grafikda) tengsizlik bajariladigan yoyni belgilang; 3) davrni ( yoki ) qo‘shib, umumiy javobni yozing.
§2. Sinus va kosinus tengsizliklari
Misol. tengsizlikni yeching.
Yechish. ning bir davrdagi ildizlari va . Aylanada ordinata dan katta yoy shu ikki nuqta orasida (yuqorida) yotadi:
Javob. .
Misol. tengsizlikni yeching.
Yechish. ning ildizlari va . Kosinus — nuqtaning abssissasi; u dan kichik yoy aylananing chap qismida:
Javob. .
Eslatma. Sinus tengsizligida yoy gorizontal chiziqqa nisbatan (yuqori/past), kosinusda esa vertikal chiziqqa nisbatan (o‘ng/chap) belgilanadi. Bu farqni aylanada ko‘rib olish xatoning oldini oladi.
§3. Tangens va murakkabroq hollar
Misol. tengsizlikni bir davrda yeching.
Yechish. Tangens oralig‘ida o‘suvchi. . Demak shu oraliqda bo‘lishi uchun:
Quyi chegara ochiq, chunki da tangens aniqlanmagan.
Javob. .
Misol. tengsizlikni yeching.
Yechish. (chunki ). Demak , ya’ni :
Ikkiga bo‘lamiz:
Javob. .
Eslatma. Argumenti bo‘lganda davr ham o‘zgaradi: yechimni uchun topib, so‘ng ikkiga bo‘lganda davr dan ga qisqaradi.
§ Lug‘at
trigonometrik tengsizlik — trigonometric inequality
birlik aylana — unit circle
ordinata — ordinate
abssissa — abscissa
davriylik — periodicity
yoy — arc
Bu mavzuni mashq qilib ko'ring
10 ta mashq savoli tayyor. Har bir savoldan keyin batafsil yechim ko'rsatiladi va natijangiz saqlanadi.
Mashqni boshlash