Geometriya

Uchburchak yuzi

2 daqiqa o'qish · 10 mashq

Ushbu darsda uchburchak yuzini turli ma’lumotlardan kelib chiqib hisoblashning bir necha usuli haqida so‘z yuritamiz. Bitta shakl — bir necha formula.

§1. Asos va balandlik orqali

Eng oddiy va eng mashhur usul.

Qoida. Uchburchak yuzi asos bilan unga tushirilgan balandlik ko‘paytmasining yarmiga teng:

S=12ahaS = \frac{1}{2} a h_a

Nega yarmi? Chunki uchburchak — to‘g‘ri to‘rtburchakning aynan yarmidir: uni diagonal bo‘yicha kessak, ikkita teng uchburchak chiqadi.

a h

Misol. Asosi a=12a = 12 sm, balandligi h=5h = 5 sm. Yuzini toping.
Yechish. Formulaga qo‘yamiz:

S=12125=602=30S = \frac{1}{2} \cdot 12 \cdot 5 = \frac{60}{2} = 30

Javob. S=30S = 30 sm².

§2. Ikki tomon va burchak orqali

Balandlikni bilmasak ham, ikki tomon va ular orasidagi burchak yetarli.

Qoida. $$ S = \frac{1}{2} ab \sin C $$

Misol. a=6a = 6, b=8b = 8, ular orasidagi burchak C=30°C = 30° (sin30°=0,5\sin 30° = 0{,}5). Yuzini toping.
Yechish.

S=12680,5=480,52=242=12S = \frac{1}{2} \cdot 6 \cdot 8 \cdot 0{,}5 = \frac{48 \cdot 0{,}5}{2} = \frac{24}{2} = 12

Javob. S=12S = 12.

Savol. Burchak 90°90° bo‘lsa nima bo‘ladi? sin90°=1\sin 90° = 1, formula S=12abS = \tfrac{1}{2}ab ga aylanadi — bu ikki katetli to‘g‘ri burchakli uchburchak yuzi!

§3. Uch tomon orqali — Geron formulasi

Faqat uch tomon berilsa, Geron formulasidan foydalanamiz.

Qoida. Yarim perimetr p=a+b+c2p = \dfrac{a+b+c}{2} bo‘lsa,

S=p(pa)(pb)(pc)S = \sqrt{p(p-a)(p-b)(p-c)}

Misol. Tomonlari a=3a = 3, b=4b = 4, c=5c = 5. Yuzini toping.
Yechish. Avval yarim perimetrni topamiz:

p=3+4+52=122=6p = \frac{3+4+5}{2} = \frac{12}{2} = 6
S=6(63)(64)(65)=6321=36=6S = \sqrt{6(6-3)(6-4)(6-5)} = \sqrt{6 \cdot 3 \cdot 2 \cdot 1} = \sqrt{36} = 6

Javob. S=6S = 6.

Eslatma. Bir masalada bir necha usul mos kelishi mumkin. Berilgan ma’lumotga qarang: balandlik bormi — birinchi formula; ikki tomon va burchakmi — ikkinchi; faqat tomonlarmi — Geron.

Misol. Teng tomonli uchburchak tomoni a=4a = 4. Yuzini toping.
Yechish. Burchak 60°60°, sin60°=32\sin 60° = \tfrac{\sqrt{3}}{2}:

S=124432=1634=436,93S = \frac{1}{2} \cdot 4 \cdot 4 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{16\sqrt{3}}{4} = 4\sqrt{3} \approx 6{,}93

Javob. S=436,93S = 4\sqrt{3} \approx 6{,}93.

§ Lug‘at

yuz — area
asos — base
balandlik — height (altitude)
yarim perimetr — semi-perimeter
Geron formulasi — Heron's formula
ko‘paytma — product
diagonal — diagonal
teng tomonli — equilateral

Bu mavzuni mashq qilib ko'ring

10 ta mashq savoli tayyor. Har bir savoldan keyin batafsil yechim ko'rsatiladi va natijangiz saqlanadi.

Mashqni boshlash